PRAKTIK AMALAN MAHAR DAN HANTARAN DI BEBERAPA NEGARA ISLAM

assalamualaikum..






Pembayaran di dalam perkahwinan yang dikenali sebagai brideprice merupakan lumrah yang menjadi amalan masyarakat di Asia Tengah dan Caucasus terutamanya bagi mereka yang tinggal di desa. Di Turkmenistan, brideprice ini biasanya terdiri daripada haiwan, wang dan barangan yang diberi oleh bapa pengantin lelaki kepada bapa pengantin perempuan sebelum hari perkahwinan. Selain itu terdapat juga beberapa pembayaran yang dikenali sebagai dowry yang mesti dibayar dari pihak perempuan keluarga lelaki kepada pengantin perempuan dan dari keluarga pengantin perempuan kepada pengantin tersebut. Di Kazakhstan, pembayaran ini lebih dikenali sebagai kalym merupakan hadiah berbentuk binatang ternakan dan ianya hanya boleh diwarisi oleh anak hasil daripada perkahwinan tersebut. Begitu juga di Turki, baslik dibayar oleh bapa pengantin lelaki kepada bapa pengantin perempuan. Walaupun pembayaran brideprice dan dowry ini telah diharamkan dan tidak dianggap sah di sisi undang-undang ia tetap diamalkan dikalangan penduduk luar bandar dan ia dinilai mengikut rupa paras dan kekayaan keluarga wanita .


Syariat sememangnya telah menetapkan bahawa mahar wajib di bayar apabila terjadinya perkahwinan yang sah. Dikalangan orang Asia di Afrika Timur dan Afrika Tengah ini, mahar dianggap sebagai elemen yang penting dalam perkahwinan dan mahar ini juga dilihat sebagai pengurusan awal hak nafkah isteri terutamanya jika berlaku perceraian. Di Tanzania, terdapat dua jenis pembayaran yang perlu dibayar oleh pihak lelaki. Pertama adalah bayaran mahar menurut Islam iaitu mahr, dan pembayaran kedua lebih kepada pembayaran adat brideprice yang mesti diberi kepada keluarga pihak perempuan tetapi jika pengantin lelaki terdiri daripada golongan agamawan dan warak, maka pembayaran adat ini tidak diperlukan. Pembayaran adat ini turut diaplikasi dalam perkahwinan orang Kristian di Rwanda Brundi tetapi ia sedikit berbeza kerana pengantin lelaki perlu membayar brideprice kepada penjaganya sendiri .


Pertunangan dan adat perkahwinan di negara Timur Tengah adalah berbeza mengikut tempat, tahap pendidikan dan status sosial. Kebiasaannya kaum wanita memainkan peranan penting dalam mencari jodoh untuk anak-anak dan kaun lelaki yang paling tua lebih akan pula biasanya akan menetukan mahar, pakaian, barang kemas dan hadiah-hadiah yang akan diberikan oleh kedua-dua belah pihak. Dikalangan orang Islam, mereka mempunyai tiga jenis pembayaran perkahwinan yang berbeza :
1) Jahaz (hadiah kepada pengantin perempuan yang diberikan oleh bapanya) atau mahr (yang diberikan oleh keluarga mentua);
2) Shirbaha (wang tunai yang diberi oleh pengantin lelaki kepada bapa perempuan untuk menyediakan jahaz) – kebanyakkan diamalkan di Iran
3) mahar mengikut tradisi islam .


Krisis ekonomi dan politik di Timur Tengah ini banyak mempengaruhi mahar. Sebagai contoh pada tahun 1988, gelombang Intifada ketika itu menyebabkan kadar mahar dikalangan warga Palsetin menurun 10-25 peratus. Di Oman, walaupun limitasi kadar mahar telah ditentukan, namun ianya sering diabaikan . Konsep jahaz ini pada asalnya dianggap sebagai suatu pemberian adat dan dianggap sebagai suatu refleksi perasaan ibu bapa yang mahu memastikam keselamatan dan keselesaan anak mereka. Namun semakin lama praktik ini menimbulkan impak yang negatif apabila ia menjadi satu tuntutan yang tinggi oleh masyarakat .


Di Afrika Utara seperti di Algeria, kebiasaannya seorang wanita akan menerima bayaran perkahwinan atau brideprice dan ianya menjadi hak milik isteri terutamanya apabila berlaku perceraian dan praktik amalan ini berbeza sekali di Mesir apabila berlaku perceraian, isteri mesti memulangkan kembali bayaran tersebut. Di Morocco pula, wanita akan menerima brideprice bergantung kepada status sosialnya di dalam komuniti masyarakat. Biasanya wanita dari kelas atasan akan menerima bayaran perkahwinan, tetapi bagi wanita dari kelas bawahan dan yang tinggal di luar bandar, selalunya mereka langsung tidak menerima apa-apa pembayaran perkahwinan pada. Tetapi bagi di satu Bandar Berber, masyarakat di situ mengiktiraf brideprice sebagai satu keperluan dan tiada perkahwinan yang berlangsung tanpanya. Di Libya, amalan bayaran perkahwinan adalah seperti yang dianjurkan oleh Islam di mana ia menjadi sebahagian daripada keperluan dalam perkahwinan. Personal Status Code 1956 Tunisia telah memperuntukkan bahawa pembayaran dowry tetap dikekalkan sebagai satu komponen wajib dalam perkahwinan yang sah dan suami tidak mempunyai hak untuk menuntut kembali mahar samada sebelum atau selepas perkahwinan .


Di Afrika Selatan, pembayaran mahar menurut Islam dan amalan pembayaran adat iaitu labola telah diharamkan. Bagaimanapun penguatkuasaan undang-undang ini masih lemah dan kedua-dua pembayaran ini masih dilakukan tanpa ada sekatan. Perbezaan pandangan terhadap kedua-dua pembayaran ini dapat dilihat apabila golongan matrilineal di Afrika Selatan menerima mahar dan hantaran sebagai satu simbolik sesebuah perkahwinan sebaliknya golongan patrilineal menganggapnya sebagai satu kemestian terutamanya amalan labola .


Adat perkawinan Muslim di negara-negara seperti India, Bangladesh dan Pakistan yang mewajibkan pihak perempuan membayar hantaran kepada pihak lelaki (dowry) bertentangan dengan syarak kerana seharusnya pihak lelaki wajib memberikan mahar kepada pihak perempuan. Walaupun akta Dowry Prohibition diwujudkan pada 1961 di India yang mengharamkan pembayaran dan penerimaan hantaran, namun amalan ini tetap berlaku dan sekatan terhadapnya dilihat seperti tidak serius. Ekoran dari hal ini, menyebabkan majoriti golongan wanita di negara-negara ini menjadi mangsa keganasan dan kekejaman akibat kegagalan membayar wang hantaran malah di Bangladesh akibat daripada krisis ekonomi, kebayakkan wanita yang berkahwin di usia muda dibunuh kerana kegagalan memenuhi permintaan bayaran hantaran yang melampau . Fenomena ‘Dowry-Death’ ini dikatakan bermula apabila seksyen 304-B kanun keseksaan diperkenalkan rentetan daripada statistik kematian wanita yang semakin meningkan akibat dibakar dan dicederakan akibat daripada kegagalan mereka membayar wang hantaran .


Di Asia Tenggara, praktik kehidupan masyarakat di sini lebih banyak dipengaruhi adat yang turut terkesan dengan tuntutan dunia yang semakin moden. Dalam sebahagian komuniti, pemberian mahr atau maskahwin hanyalah sebagai pelaksanaan formal sepertimana yang dituntut oleh agama. Nilai maskahwin biasanya sedikit dan ia boleh dibayar secara tangguh dan ia tidak dianggap sebagai ‘alat’ untuk menghalang perceraian dan juga tidak menjadi kuasa autoriti suami terhadap isteri. Masyarakat Melayu biasanya menetukan tarikh perkahwinan, jumlah maskahwin dan hantaran semasa berlangsungnya majlis pertunangan .


Di Filipina, adat perkahwinan mengikut masih mengikut tradisi Islam. Kedudukan sosial sesebuah keluarga amat dititik-beratkan dalam menentuka jumlah hantaran yang akan diberikan semasa perkahwinan kelak dan biasanya diberikan kepada keluarga pihak perempuan sebelum hari pernikahan. Bagi masyarakat Minangkabau pula, kebiasaannya pihak perempuan yang akan mengatur perkahwinan dan mengadakan perbincangan dengan keluarga pihak lelaki. Berhubung soal hantaran, orang Minangkabau akan memberi pihak lelaki hantaran atau hadiah sebelum majlis perkahwinan manakala pihak suami pula akan menyediakan pelbagai alatan perabot untuk bilik yang akan diduduki di rumah keluarga isteri .


Bayaran hantaran atau bridewealth adalah perkara asas dalam perkahwinan bagi kebanyakkan komuniti Afrika Barat samada beragama Islam ataupun tidak. Malah sesebuah perkahwinan tidak dianggap sah selagi wang hantaran tidak dibayar dan diumumkan jumlahnya. Pembayaran ini biasanya mengikut undang-undang penduduk pribumi berbanding pembayaran mahar yang telah diajurkan oleh Islam. Di Nigeria, perbincangan mengenai jumlah hantaran selalunya dimulakan dengan pemberian hadiah dan dari segi penerimaan wang hantaran ini, keluarga pihak perempuan lebih banyak menerimanya berbanding pengantin perempuan.


Rujukan :

1) J.P. Bhatnagar (2000), Law Relating to Womwn and Their Rights, New Delhi : Ashoke Law House

2) Tahir Mahmood (1995), Status of Personal Law in Islamic Countries – History, Texts and Analysis, New Delhi : India and Islamic Research Council

3) Abdullah A. An-Na’im (2002), Islamic Family Law in a Changing World : A Global Resourse Book, London : Zed Books Ltd

Kontrak dan perjanjian-perjanjian perkahwinan menurut hukum Undang-undang Keluarga Islam

assalamualaikum..

Sekadar perkongsian perbincangan di dalam kuliyah saya..





 Perkahwinan
- Definisi menurut Syirian, Iraqi and Jordanian Codes : Perkahwinan adalah kontrak (aqad) diantara seorang lelaki dan wanita yang layak dan halal dikahwini bertujuan untuk hidup bersama dan melahirkan zuriat

 Persedian perkahwinan
- Pertunangan (khitba) adalah permulaan sebelum melakukan kontrak perkahwinan, dimana seorang lelaki meminang seorang perempuan untuk berkahwin. Kesahihan pertunangan dinilai dengan melihat kedaan kedua-dua pasangan – bukan didalam iddah, bukan isteri orang dan bukan tunangan orang lain.
- Pertunangan atau perjanjian untuk berkahwin tidak boleh dianggap sebagai satu perkahwinan dan tidak boleh dibindingkan.
- Menurut undang-undang Syiria :
1) Lelaki mestilah membayar mahar secara tunai dan pihak perempuan akan membelanjakannya untuk membeli perabot, tetapi jika pihak lelaki meminta kembali, pihak perempuan perlu memulangkannya samada dengan wang atau barang-barang yang telah dibeli.
2) Jika pihak perempuan yang memutuskan pertunangan, dia perlu memulangkan mahar atau nilai yang sama dengannya.
3) Hadiah-hadiah akan dikira sebagai pemberian, tidak dipulangkan.


 Rukun dan Syarat Kontrak Perkahwinan
A. Rukun : Ijab dan Qabul
- Menurut imam Syafie, lafaz ijab dan qabul estilah menggunakan lafaz “inkah,tazweej” dan mesti didadalam bahasa Arab.
- Sebaliknya imam-imam yang lain tidak meletakkan bahasa arab sebagai rukun, dan di negara arab yang lain, lafaz ijab dan qabul diterima dalam apa sahaja perkataan yang membawa maksud kepada keduanya itu.

B. Syarat Kelayakkan
i. Mempunyai kemampuan dan kelayakkan yang mencukupi menurut undang-undang seperti keadaan kewangan yang kukuh
ii. Mestilah akil baligh dan mencapai umur dewasa contohnya seperti Tunisia : Kontrak perkahwinan tidak akan terjadi diantara lelaki berumur dibawah 20 tahun dan perempuan dibawah 17 tahun kecuali dengan kebenaran mahkamah. Jordan : jarak umur diantara pasangan mestilah tidak melebihi 20 tahun jika perempuan tersebut berumur dibawah 18 tahun.
iii. Waras

C. Wali Perkahwinan
i. Wali ijbar dan wali an-nadb
o Walaupun kedua-dua pihak telah cukup syarat, namun pihak perempuan tidak boleh menjalankan perkahwinan sendiri samada masih dara atau janda.
o Hanafi tidak mensyaratkan wujudnya wali didalam sesebuah perkahwinan.
o Morocco menghalang kuasa authority wali untuk memaksa anak perempuan berkahwin tanpa kerelaan, hakim berhak untuk campur tangan bagi memutuskan samada ia layak atau tidak untuk berkahwin dengan melihat kondisi pihak lelaki.

ii. Wali Hakim
o Bagi mereka yang tidak mempunyai wali dan mereka yang memintanya sebagai wakil untuk menjalankan upacara aqad nikah, tugasnya selesai sebaik sahaja sahnya aqad nikah.

 Syarat Kesahihan Kontark Perkahwinan
1. Saksi
- Dari Aisyah radhiallahuanha : “Tiada pernikahan kecuali dengan wali dan 2 orang saksi”
- Di Syiria : ia adalah syarat sahnya sesuatu perkahwinan.
- Syarat saksi :
a) 2 orang lelaki atau seorang lelaki dan 2 orang perempuan.
b) Dewasa
c) Waras
d) Merdeka
e) Boleh mendengar dan memahami Ijab&Qabul
f) Islam

2. Perempuan yang halal dikahwini : Bukan saudara susuan, adik beradik, isteri orang, didalam eddah, berlainan agama dan lain-lain sebab.
3. Borang
- Syarat-syarat yang terdapat didalam kontrak perkahwinan mestilah diaplikasikan serta merta selepas sahnya aqad.
- Borang ini mengandungi syarat dari kedua-dua atau sebelah pihak pasangan pengantin ( sila lihat lampiran bagi jenis-jenis kontrak&syarat serta contoh borang kontrak-surat aqad nikah-)
- Panduan Syarat-syarat didalam kontrak perkahwinan :
a) Jika isteri mengemukakan syarat yang bertujuan untuk melindunginya mengikut undang-undang & supaya tidak dipinggirkan kerana pihak ketiga, maka syaratnya sah dan dibindingkan, perlanggaran syarat membolehkan isteri menuntut cerai. Contoh : tidak akan keluar dari bandarnya, suami tidak boleh berkahwin lain.
b) Syarat yang diletakkan suami yang bertujuan untuk melindunginya mengikut undang-undang & supaya tidak dipinggirkan kerana pihak ketiga, maka syaratnya sah dan dibindingkan, perlanggaran syarat membolehkan suami menceraikan isterinya. Contoh : Isteri tidak boleh keluar bekerja diluar kawasan.
c) Syarat yang mempunyai maslah biasanya syarat yang bertentangan dengan undang-undang. Contoh: tidak tinggal serumah, boleh minum arak, maka syarat seperti ini akan terbatal tetapi kontrak perkahwinan masih lagi sah.

4. Tiada tempoh tamat kontrak : Aqad perkahwinan yang mempunyai tempoh dikenali sebagai mutaah.
5. Mahar
- Mahar sunat dibayar semasa aqad nikah, samada mahar mithil atau musamma.
- Menurut Islam minima mahar adalah 10 dirham @ 35 gram perak
- Contoh pembayaran mahar : 10 ribu, mengikut syarat perjanjian 4 ribu dibayar sebelum aqad (mahar muqaddam) dan 6 ribu dibayar semasa aqad ( mahar muajjal)

6. Kafaah (suitability)
- Dilihat semasa aqad nikah dan menjadi syarat bagi pihak lelaki.
- Definisi kaffah dinilai melalui :
a) Kesolehan dan akhlaq yang baik
b) Pekerjaan yang baik dan sesuai
c) Harta : Cukup untuk menampung perbelanjaan isteri dan keluarga
d) Keturunan atau asal usul
e) Beragama Islam
- Sebenarnya ia berperanan penting apabila seseorang perempuan berkahwin tanpa kebenaran dari walinya dan mempunyai beberapa keadaan:
a) Jika perempuan berkahwin dengan lelaki yang tidak sekufu dengan izin wali – kontrak perkahwinannya sah
b) Jika perempuan berkahwin dengan lelaki yang sekufu & mahar mithal tanpa izin wali – kontrak perkahwinannya sah dan pihak keluarga perempuan tiada hak untuk membatalkannya
c) Jika ayah mengahwinkan anak perempuannya (baligh&waras) dengan lelaki yang tidak sekufu tanpa kerelaanya : Kontrak perkahwinannya tidak sah






 Kesan Perkahwinan
Ulama’ membahagikan hukum kontrak perkahwinan kepada 3 :
1) Valid Contract ( sahih)
- Kontrak atau aqad yang dapat memenuhi semua kehendak dan syarat kesahihannya.
- Pelaksanaanya boleh menjadi serta merta (effective) dan tergantung (suspended) apabila melalui wakil yang memerlukan persetujuan wali, jika tidak ia mungkin menjadi perkahwinan yang fasid
- Kesan kontrak :
a) Suami isteri hendaklah menjalankan tanggungjawab masing-masing mengikut syara’
b) Suami wajib menyediakan keperluan asas didalam sesebuah rumahtangga
c) Terjadinya pengharaman perkahwinan disebabkan pertalian : mertua dan menantu
d) Suami perlu menyediakan nafkah dan menjaga kebajikan anaka-anak
e) Hak mewarisi harta
f) Menyediakan kos rawatan perubatan


2) Irregular Marriage ( fasid)
- Kontrak atau aqad yang dapat memenuhi semua kehendak tetapi ada kekurangan didalam syarat kesahihan kontrak. Contoh : perkahwinan diantara adik beradik susuan tanpa pengetahuan kedua-dua belah pihak.
- Mengikut undang-undang Jordan, sesuatu kontrak perkahwinan dianggap fasid apabila:
I. Kedua-dua atau salah satu pasangan hilang kelayakkan untuk berkahwin
II. Tiada saksi
III. Saksi tidak mengikut syarat yang ditetapkan syara’
IV. Kes yang menyalahi undang-undang – perkahwinan saudara sesusuan
V. Mutaah atau perkahwinan sementara
VI. Aqad mempunyai unsure-unsur paksaan.
- Kesan kontrak:
a) Perlu berpisah
b) Perempuan berhak mendapat mahar
c) Iddah mengikut perceraian biasa atau iddah kematian suami jika suaminya meninggal dunia
d) Hak penjagaan anak mengikut keadaan –hak suami jika anak lahir 180 hari dari tarikh aqad menjadi fasid
e) Pengharaman sebab wujud pertalian
f) Tidak ada hak dalam mewarisi harta pasangan masing-masing



3) Void (Batil)
- Perkahwinan yang menafikan kehendak dan syarat kesahihan kontrak. Ia terbatal apabila :
I. Perkahwinan diantara perempuan Islam dengan bukan Islam
II. Perkahwinan diantara lelaki Islam dengan bukan ahli kitab
III. Perkahwinan diantara lelaki dan perempuan yang diharamkan untuk berkahwin samada sementara, selamanya atau kerana pertalian perkahwinan.


Rujukan :
1) Jamal J Nasir,(1986), The Islamic Law of Personal Status, London: Graham & Trotman Inc. page :38-76
2) Hedaya Hartford & Ashraf Muneeb, (2001), Your Islamic Marriage Contract, Damsyiq : Dar al-Fikr, page : 12-26